Endokrynologia

Endokrynologia to nauka o wydzielaniu wewnętrznym, gruczołach, hormonach i ich działaniu. Jako dziedzina medycyny, zajmuje się zaburzeniami funkcji gruczołów wydzielania wewnętrznego (zaburzenia wydzielania hormonów), np.: przysadki mózgowej, tarczycy, nadnerczy, jajników.


Co to są hormony?

Hormony są to związki chemiczne produkowane w organizmie, które są odpowiedzialne za wiele ważnych procesów zachodzących w ludzkim ciele. Każdy hormon ma inne zadanie. Często praca jednego hormonu jest zależna od funkcjonowania innego. zaburzenia endokrynologiczne mogą być podzielone na trzy grupy:

- niedoczynność gruczołów wydzielania wewnętrznego (co prowadzi do niedoboru hormonów)

- nadczyność gruczołów wydzielania wewnętrznego (powoduje nadmiar produkcji hormonów)

- guzy łagodne i złośliwe gruczołów wydzielania wewnętrznego

Zaburzenia endokrynologiczne są często bardzo złożone, obejmując zróżnicowany obraz związany z produkcją hormonów. Większość form nadczynności tarczycy jest związana z nadmiarem hormonów tarczycy przy jednocześnie niskim poziomie hormonu tyreotropowego.


Choroby:

Akromegalia to zaburzenie hormonalne, które rozwija się, gdy przysadka mózgowa produkuje za dużo hormonu wzrostu w wieku dojrzałym. Najczęstszym objawem jest powiększenie dłoni i stóp. Gdy taka sytuacja ma miejsce u dzieci, może to prowadzić do tzw. Gigantyzmu. Akromegalia jest rzadką chorobą, a jej objawy zaczynają się pojawiać stopniowo i powoli, dlatego często rozpoznawana jest późno.  


Choroba Addisona pojawia się w momencie, gdy nadnercza nie produkują odpowiedniej ilości hormonów. Nadnercza znajdują się tuż nad nerkami i produkują hormony z grupy kortykosteroidów oraz adrenalinę. Niektóre z kortykosteroidów produkowanych przez nadnercza są niezbędne do życia. W chorobie Addisona, nadnercza, nie produkują głównie jednego z hormonów - kortyzolu. Choroba Addisona może pojawić się w każdym wieku, jednak najbardziej, powszechna jest u osób między 30- tym a 50- tym rokiem życia. Schorzenie dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Chorobę Addisona nazywa się również niedoczynnością nadnerczy.


Choroba Glińskiego ? Simmondsa znana również jako niedoczynność przedniego płata przysadki mózgowej, jest to choroba wywołana przez uszkodzenie przysadki mózgowej lub podwzgórza. Kiedy przysadka ulegnie zniszczeniu może powodować pewne niepożądane skutki, np. niedoczynność tarczycy i niewydolność kory nadnerczy. Choroba Glińskiego ? Simmondsa dotyczy głównie kobiet. Może prowadzić do większej podatności na przeziębienia lub zakażenia, obniża poziom cukru, soli i wody w organizmie, czasami może kończyć się śpiączką.


Choroba Plummera, inaczej wole guzkowe toksyczne, jest to choroba spowodowana przez nieprawidłowo rozwiniętą tarczycę. Tarczyca jest jednym z ważniejszych narządów odpowiedzialnych za wiele ważnych procesów biologicznych. Objawy, jakie wywołuje choroba Plummera są bardzo podobne do tych, jakie pojawiają się podczas nadczynności tarczycy. Głównym objawem, choroby jest nietolerancja ciepła, co może prowadzić do tego, że pacjent czuje się zdenerwowany i sfrustrowany. Ze względu na ciągłe pobudzenie i nerwowość pacjent, mogą wystąpić problemy z zasypianiem. Często pojawiają się duszności, które nie są wynikiem aktywności fizycznej. Gigantyzm to stan, w którym niektóre części ciała człowieka są nieproporcjonalnie duże w stosunku do całego ciała. Jest on wywołany przez nadmierne, niekontrolowane wydzielanie hormonów wzrostu przez przysadkę mózgową. Osoby chore na gigantyzm są zwykle o wiele wyższe od pozostałych ludzi, co jest wywołane przez bardzo szybki wzrost kości długich. Osoby cierpiące na gigantyzm żyją o wiele krócej niż normalni ludzie.


Hiperprolaktynemia jest to zwiększony poziom prolaktyny we krwi. Jej podstawowym zadaniem jest prawidłowy rozwój piersi podczas ciąży, zapewnienie laktacji. Badanie poziomu prolaktyny musi być przeprowadzone na czczo. Normalnie powinien on wynosić mniej niż 30 ng/ml. Niedoczynność tarczycy (spowodowanej przez wysoki poziom tyroksyn) może prowadzić do hiperprolaktynemii. Choroba występuje częściej u kobiet i powoduje zatrzymanie miesiączkowania, niepłodność, mlekotok. U mężczyzn powoduje zaburzenia wzroku i bóle głowy.


Hipogonadyzm jest to stan obserwowany u mężczyzn, podczas którego organizm nie wytwarza odpowiedniej ilości testosteronu, który odgrywa kluczową rolę w okresie dojrzewania i wzrostu mężczyzny. Hipogonadyzm może być chorobą wrodzoną lub nabytą w późniejszym etapie życia. Hipogonadyzm jest chorobą dziedziczoną.


Hipogonadyzm wrodzony - Jeśli organizm nie wytworzy odpowiedniej ilości testosteronu podczas życia płodowego, może to doprowadzić do zahamowania prawidłowego rozwoju narządów płciowych. W zależności od poziomu wyprodukowanego testosteronu, chłopiec może urodzić się kobiecymi genitaliami, z genitaliami, których nie można określić ani jako męskie ani jako żeńskie, lub bardzo słabo rozwiniętymi męskimi genitaliami.

Hipogonadyzm pojawiający się w okresie dojrzewania może być spowodowany przez większe zapotrzebowanie organizmu na testosteron. Powoduje to zwiększony rozwój masy mięśniowej, brak mutacji, zaburzenia wzrostu włosów na całym ciele, zaburzenie wzrostu prącia i jąder, zbyt duży wzrost rąk i nóg w stosunku do tułowia, rozwój tkanki piersiowej. Hipogonadyzm, który rozwija się u dorosłych mężczyzn może się objawiać brakiem erekcji, niepłodnością, zanikiem owłosienia na ciele, zmniejszeniem masy mięśniowej, rozwojem tkanki piersiowej, osteoporozą. Może wywoływać również zmiany psychiczne i emocjonalne podobne do tych występujących u kobiet w trakcie menopauzy tzn. zmęczenie, trudności z koncentracją, uderzenia gorąca, zmniejszony popęd seksualny.

Hirsutyzm to pojawianie się męskiego wzorca owłosienia u kobiet, na częściach ciała, na których zwykle one nie występują - twarz, klatka piersiowa, plecy - czego przyczyną jest pojawienie się u nich testosteronu (męskiego hormonu). Może mieć na to również wpływ pochodzenie etniczne lub cechy rodziny. Objawy: ? Szybko rosnące włosy w miejscach takich jak górna warga, policzki, podbródek, klatka piersiowa, ? Nieregularny okres, ? Obniżony głos, zwiększona masa mięśniowa, zmniejszenie rozmiaru piersi. Kobiety w okresie menopauzy często zauważają włosy na podbródku lub innych częściach twarzy. Zwykle nie jest to objaw choroby, a jedynie pojedyncze włosy.


Kretynizm to stan obserwowany u niemowląt i małych dzieci, który objawia się niedoborami hormonów produkowanych przez tarczycę (niedoczynność tarczycy). Kretynizm rozwija się w wyniku wad wrodzonych np. braku tarczycy czy niedorozwoju tarczycy oraz innych gruczołów. Czasami jednak, kretynizm może rozwinąć się w późniejszym wieku, w wyniku braku jodu w diecie, usunięcia lub chorób tarczycy. Stan, jakim jest kretynizm, powoduje bardzo poważne opóźnienie rozwoju umysłowego i fizycznego. Jeśli nie jest leczony, może doprowadzić do zahamowania wzrostu, przez co pacjenci są karłami. Ponadto, skóra staje się gruba i wiotka, nos jest spłaszczony, brzuch wystający, a mowa i ruchy są znacznie spowolnione. Jeśli zaburzenie zostanie wcześnie wykryte i odpowiednio leczone, możliwe jest ograniczenie jego objawów do minimum.

Moczówka prosta - Choroba ta, nie jest w żaden sposób związana z cukrzycą typu 1 lub 2. Główne oznaki choroby to ciągłe pragnienie i nadmierne, częste oddawanie moczu. U dorosłego człowieka średnia ilość moczu wynosi od 1,6 do 2,6 miarki dziennie. Chorzy na moczówkę prostą mogą oddawać mocz nawet do 16 razy więcej. Normalnym zachowaniem jest też nocne wstawanie do toalety lub moczenie łóżka. U niektórych ludzi podwzgórze, wytwarza niewystarczającą ilość hormonów pomagających utrzymać odpowiedni bilans wodny moczu i krwi w organizmie. Może to powodować powstawanie moczówki prostej. Ten sam problem może wystąpić po urazie głowy, podczas operacji mózgu lub gdy na mózgu jest guz. Nieprawidłowe funkcjonowanie nerek lub niektóre substancje np. lit również może mieć wpływ na rozwój choroby mogą wywoływać moczówkę prostą, np. lit


Nadczynność tarczycy to wszystkie choroby, które prowadzą do nadmiaru hormonów tarczycy we krwi. Tarczyca znajduje się w przedniej części szyi, tuż pod tzw. jabłkiem Adama. Nadczynność tarczycy może wpływać na metabolizm, nerwowość, zwiększoną potliwość, przyspieszone bicie serca, drżenie rąk, zaburzenia snu lub utratę masy ciała.W ponad 70% przypadków nadczynność tarczycy jest powodowana chorobą autoimmunologiczną o nazwie Gravesa ? Basedowa. W chorobie tej przeciwciała wytwarzane przez układ odpornościowy stymulują tarczycę co prowadzi do wydzielania zbyt dużej ilości hormonów. Choroba Gravesa ? Basedowa może być rodzinna. Najczęściej występuje wśród młodych kobiet. Inne przyczyny nadczynności tarczycy to: - Nadczynność hormonalną tarczycy. Obserwujemy jeden lub kilka guzków w obrazie USG tarczycy. Wraz z ich wzrostem tarczyca zaczyna wytwarzać coraz większą ilość hormonów. - Zapalenie tarczycy. Wzrost ilości wytwarzanych hormonów jest spowodowany problemami z układem odpornościowym lub infekcją wirusową tarczycy.


Niedoczynność tarczycy to choroba, podczas której tarczyca nie wytwarza wystarczającej ilości pewnych hormonów, przez co równowaga procesów chemicznych zachodzących w ciele zostaje zaburzona. Hormony pomagają organizmowi utrzymywać tempo, w którym wykorzystuje tłuszcze i węglowodany, kontrolują temperaturę ciała, mają wpływ na częstość akcji serca oraz regulują produkcję białek. Tarczyca, ciągle hamowana w kierunku wydzielania odpowiedniej ilości hormonów, może spowodować jej powiększenie, czyli tzw. wole. Ponadto, pogarsza się zdolność do zapamiętywania i logicznego myślenia, a także pojawia się ogólne spowolnienie organizmu. Niedoczynność nieleczona może się wiązać z rozwojem różnych problemów zdrowotnych, np. otyłości, bólów stawów, bezpłodności oraz chorób serca. Na niedoczynność tarczycy najbardziej narażone są kobiety po 50- tym roku życia.


Zespół policystycznych jajników jest to zachwianie równowagi hormonalnej u kobiet. Może to prowadzić do problemów z miesiączką lub utrudnić zajście w ciążę. Choroba nieleczona może powodować poważniejsze problemy zdrowotne, np. cukrzycę i choroby serca. Zespół policystycznych jajników to choroba, która dotyczy bardzo dużej części kobiet. Zwykle objawy zaczynają się już w wieku nastoletnim. Na początku objawy choroby są łagodne. Najczęściej są to: trądzik, nagły przyrost lub utrata masy ciała, grube i ciemne owłosienie na twarzy, piersiach, brzuchu i plecach, wypadanie włosów z głowy, nieregularne miesiączki, problemy z płodnością, depresja.